A A A
  • Fot. Leszek Sosnowski
    Fot. Leszek Sosnowski

Prof. dr hab. Andrzej Nowak

(ur. 12 XI 1960 r. w Krakowie) – polski historyk i publicysta; profesor dr hab. nauk humanistycznych, prof. zwyczajny w Instytucie Historii PAN w Warszawie, prof. nadzwyczajny w Instytucie Historii UJ; redaktor naczelny dwumiesięcznika „Arcana”. Obecnie jest członkiem Polsko-Rosyjskiej Komisji Historycznej PAN-RAN; kolegium redakcyjnego „Kwartalnika Historycznego”, „Dziejów Najnowszych”, „Studiów z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, „Rocznika Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej”; jest również członkiem Komisji Środkowoeuropejskiej oraz Wschodnioeuropejskiej PAU. W latach 2006-2010 był członkiem Rady Archiwalnej przy Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych; członkiem Rady Muzeum Historii Polski, a także  wiceprezesem Rady Historyków Narodowego Banku Polskiego (2007-2010).

Równocześnie zaangażowany w działalność publicystyczną.  Najpierw, w latach 1980. w ramach tzw. drugiego obiegu, poświęconą głownie stosunkom Polski z jej wschodnimi sąsiadami (współpracował m.in. z „Arką”, „Miesięcznikiem Małopolskim”, „Alternatywami”, „Tumultem”). Od 1988 do 1991 sekretarz redakcji, a w latach 1991-1994 redaktor naczelny wywodzącego się z „podziemia” dwumiesięcznika „Arka”; od 1994 roku redaktor naczelny dwumiesięcznika kulturalno-politycznego „ARCANA”.

 

Syn nauczycielki – Jadwigi, oraz inżyniera-metalurga – Antoniego. Od urodzenia do 1990 roku mieszkał przy historycznej ulicy Oleandry. Absolwent  Szkoły Podstawowej nr 7 (św. Floriana, zał. 1187) w Krakowie, V Liceum Ogólnokształcącego im. Augusta Witkowskiego (zał. 1872), a w 1982  r. Wydziału Historycznego na Uniwersytecie Jagiellońskim (seminarium prof. Władysława Serczyka). Żonaty od 1990 roku – z Ewą Justyną z d. Chłap, dr polonistyki; dwoje dzieci: Zofia Jadwiga i Stanisław Andrzej.

Od stycznia 1983 roku związany z Instytutem Historii PAN w Warszawie (Zakład Historii Europy XIX i XX wieku), gdzie przygotowywał  rozprawę doktorską (obronioną w 1990 r., promotor: prof. Wiktoria Śliwowska). W latach 1987-1991 bibliotekarz w Bibliotece Jagiellońskiej. Od 1991 roku zatrudniony na etacie w Instytucie Historii PAN w Warszawie, gdzie przygotował rozprawę habilitacyjną (2001/02); tamże kieruje Pracownią Dziejów ZSRR i Europy Wsch. (od 2002 r.).

Od 1996 do 2006 roku wykładał historię stosunków międzynarodowych XIX-XX wieku w Wyższej Szkole Biznesu w Nowym Sączu. Prowadził także wykłady i seminarium z dziejów  Rosji i stosunków polsko-rosyjskich w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (2000-2004) oraz Center for European Studies na UJ (2001-2008).

Od 2004 roku jest profesorem w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego; kieruje tamże Zakładem Historii Europy Wschodniej. Tam też, na Wydziale Historycznym,  w 2010/2011 przeprowadzona została procedura nadania tytułu naukowego profesora (tytuł nadany przez prezydenta B. Komorowskiego).

Wypromował 2 doktorów i blisko 70 magistrów.  Był m.in. promotorem pracy magisterskiej Pawła Zyzaka „Lech Wałęsa. Idea i historia” (obronionej w czerwcu 2008 i opublikowanej w następnym roku przez Wydawnictwo ARCANA). Jest współredaktorem serii monografii ARCANA HISTORII (do 2011 roku ponad 70 tytułów), w której ogłosili swoje książki m.in. Jacek Bartyzel, Sławomir Cenckiewicz, Antoni Dudek, Marek Kornat, Włodzimierz Marciniak, Richard Pipes, Roman Szporluk, Piotr Wandycz, a także  opublikowane zostały pierwsze wydania dzieł klasyków historiografii polskiej, m.in. Adama Krzyżanowskiego i Władysława Konopczyńskiego.

W 1991 roku visiting scholar w Institute of East Central Europe na Columbia University w Nowym Jorku; w 1996 roku visiting professor na  Rice University  w  Houston (Texas); w 2002 roku visiting professor na Uniwersytecie Masaryka w Brnie; w 2003 roku guest professor w Departamencie Historii Uniwersytetu Harvarda. Prowadził także wykłady w Collegium Civitas w Warszawie, jak również w Cambridge Univ.,  w School of Slavonic and Eastern European Studies na Uniwersytecie Londyńskim; w University College of Dublin, w Columbia University (Nowy Jork) oraz Tokyo Univ.

Uczestnik ponad stu naukowych konferencji i kongresów m.in. w Sapporo, Kazaniu, Twerze, Moskwie, Paryżu, Londynie, Cambridge, Sztokholmie, Wenecji, Nowym Jorku, Budapeszcie, Rapperswilu, Brnie.

W latach 1989-1991 dziennikarz w dziale międzynarodowym dziennika „Czas Krakowski”; ukończył kurs dziennikarstwa międzynarodowego w agencji Reutera w Londynie w 1990 r. Od 1989 roku publikuje regularnie artykuły i komentarze na łamach m.in. w “Rzeczpospolitej”, “Życia”, „Dziennika” i  jego dodatku “Europa”, „Naszego Dziennika”, „Gościa Niedzielnego”, „Gazety Polskiej”, “Tygodnika Solidarność”, “Wprost”. Prezes  Rady  Nadzorczej  Spółki  Polskie Radio Kraków S.A (1993-1995); członek Rady Programowej Polskiego Radia S.A. w Warszawie od 1997 do 2001 r. Jako ekspert do spraw polityki wschodniej zapraszany często do programów telewizyjnych.

W latach 1980-1981 członek NZS i delegat do Konwentu NZS UJ; od końca 1981 do 1987 współorganizator podziemnego „Wolnego Uniwersytetu Jagiellońskiego” (wykłady dla grup robotniczych) i współpracownik Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego (zorganizowanego przez ks. Kazimierza Jancarza w Mistrzejowicach); w latach 1988-1991 działacz NSZZ „Solidarność” na UJ (w 1990-91 członek Komisji Zakładowej UJ); uczestnik I i II Międzynarodowej Konferencji Praw Człowieka w Mistrzejowicach (1989) i w Leningradzie (1990). Członek Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich 2005 roku. Był wielokrotnym uczestnikiem organizowanych przez prezydenta Kaczyńskiego seminariów w Lucieniu. W wyborach 2010 roku był członkiem Honorowego Komitetu Poparcia Jarosława Kaczyńskiego.

 

Publikacje:

Opublikował 20 książek oraz blisko 200 artykułów i recenzji naukowych w czasopismach akademickich, materiałach pokonferencyjnych i pracach zbiorowych w Polsce, Rosji, Stanach Zjednoczonych, Włoszech, Litwie, Czechach, Białorusi, Ukrainie, na Węgrzech, na Słowacji, w Serbii i Niemczech. Jest także autorem ponad 400 artykułów publicystycznych. Opublikował w prasie kilkadziesiąt rozmów – m.in. z Alainem Besançonem, Josifem  Brodskim, Zbigniewem  Brzezińskim, Władimirem  Bukowskim, Jarosławem Kaczyńskim, Lechem Kaczyńskim, Jeane Kirkpatrick, Irvingiem  Kristolem, Czesławem Miłoszem, kard. Stanisławem Nagym, o. Richardem Neuhausem, Michaelem Novakiem, Richardem  Pipesem, Normanem  Podhoretzem, Rogerem Scrutonem, Waltem  Rostowem, Lechem Wałęsą i in.

 

Opublikowane książki:

1.  Między  carem  a  rewolucją. Studium politycznej wyobraźni i postaw  Wielkiej  Emigracji wobec Rosji (1831-1849), Warszawa 1994,  ss. 370;

2.  Jak  rozbić  rosyjskie  imperium?  Idee  polskiej  polityki wschodniej (1733-1921), Warszawa 1995, ss. 280; (2 wyd.: Kraków 1999, ss. 374);

3. Polacy, Rosjanie i biesy. Studia i szkice historyczne z XIX i XX wieku, Kraków 1998, ss. 270;

4. (red.) Kronika Polski, Kraków 1998, ss. 936 pp. (2 wyd.: Kraków 2000,  ss. 944; 3 wyd.: Warszawa 2002);

5.  Polska  i  „trzy”  Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku), Kraków 2001,  ss. 644 (2 wyd.: Kraków 2009);

6.  Jan Paweł II. Ilustrowana biografia, Kraków 2003; ss. 132 (2 wyd. w j. polskim oraz po angielsku: John Paul II. 1920-2005. Illustrated Biography, Krakow 2005, ss. 144);

7. Ab Imperio: nowe spojrzenia na historie Europy Wschodniej, Kraków 2004, ss. 399;

8. Powrót do Polski. Szkice o patriotyzmie po “końcu historii”, Kraków 2005, ss. 255;

9.  Karol Wojtyła – Jan Paweł II: kronika życia i pontyfikatu, Kraków 2005, ss. 328;

10. (red.) Russia and Eastern Europe: applied „imperiology”, Kraków 2006,  ss. 528;

11. (współred. z  Janem Machnikiem) Józef Piłsudski – wyobraźnia i dzieło polityczne, Kraków 2006, ss. 72;

12. Historie politycznych tradycji. Piłsudski, Putin i inni, Kraków 2007, ss. 403;

13. History and Geopolitics: A Contest for Eastern Europe, Warsaw 2008;  ss. 363;

14. Ofiary, imperia i historycy. Studium przypadków (od końca XVIII do XXI wieku),  Kraków 2009, ss. 272;

15. (współred. z Andrzejem Ziębą) Formuły patriotyzmu w Europie Wschodniej i Środkowej. Od nowożytności do współczesności, Kraków 2009, ss. 453;

16. Ojczyzna ocalona. Wojna sowiecko-polska 1919-1920, Kraków 2010, ss. 158;

17. Imperium a ti druzi. Rusko, Polsko a moderni dĕjiny východni Evropy, Brno 2010, ss. 264;

18. Od Polski do post-polityki. Intelektualna historia zapaści RP, Kraków 2010, ss. 341;

19. (red.)  Imperial Victims/Empires as Victims: 44 Views. Ofiary imperiów/imperia jako ofiary: 44 spojrzenia, Warsaw 2010, ss. 640;

20. Imperiological Studies. A Polish Perspective [w druku] Kraków 2011.

 

Nagrody:

Wacław Jędrzejewicz History Medal – przyznany przez Instytut Piłsudskiego w Ameryce w 2011 r.;

Nagrody Rektora UJ za wybitne osiągnięcia naukowe: 2009 i 2010

Nagrody KLIO  (jury: T. Szarota, B. Grochulska, J. Kieniewicz, H. Samsonowicz, J. Tazbir, M. Turski, T. Żółciński) – za najlepszą książkę historyczną: za rok 1995 (za „Jak robić rosyjskie imperium”), za rok 1998 (za „Kronikę Polski”) oraz za rok 2001 (za „Polska i trzy Rosje…”)

Srebrny Krzyż Zasługi ¬ - za wkład w pracę organizacyjną w IH PAN: 2003

Nagroda im. Jerzego Łojka (przyznawana przez Instytut Piłsudskiego w Nowym Jorku) za prace historyczne poświęcone tradycjom walki Polski o niepodległość: 1999

Nagroda „Przeglądu Wschodniego”: za najlepszą książkę poświęconą dziejom Europy Wschodniej: 1995

Nagroda Fundacji POLCUL – za działalność publicystyczną w II obiegu: 1989.

 

Materiały do biografii:

 

Jolanta Workowska, Strażnicy kamienia, „Forum Akademickie”, nr 37 (1/2006)

Ewa Łosińska, Zwyczajny konserwatysta, „Dziennik Polski”, 8 V 2009

Bartłomiej Kuraś, Małgorzata Skowrońska, Historia jednej magisterki, „Gazeta Wyborcza”,  8 V 2009

Nie należę do „salonu” – z prof. Andrzejem Nowakiem rozmawia Mariusz Bober, „Nasz Dziennik”, 12-13 IX 2009

Elżbieta Morawiec, Kim pan jest, profesorze, „Gazeta Polska”, 20 I 2010

Ewa Łosińska, Krakowska przystań konserwatyzmu, „Rzeczpospolita”, 27-28 II 2010

Mateusz Wyrwich , „Próbuję  coś mówić od siebie”. Sylwetka: prof. Andrzej Nowak, „Niedziela”, 3 X 2010